Định nghĩa lại thế nào là đủ

By Everwise Intern

Bài này nằm ở đâu

Bài trước bạn đã tập nhìn vào bên trong mà không vội dán nhãn tốt xấu. Bài này dùng đúng kỹ năng đó cho một câu hỏi cụ thể hơn: cái ngưỡng "đủ" đang nằm trong đầu bạn hiện nay là do ai đặt? Nhận ra thước đo không phải của mình là bước đầu; viết ra thước đo của mình là bước tiếp theo.

Sau khoảng 25 phút, bạn sẽ:

• Phân biệt được sự đủ mặc định (được cài qua so sánh) và sự đủ do mình đặt ngưỡng.
• Nhận ra ba lĩnh vực dễ bị đặt sai thước nhất: công việc, tiền bạc, các mối quan hệ.
• Viết được bản nháp định nghĩa sự đủ cho cả ba lĩnh vực.
• Có bộ tiêu chí để tự kiểm tra bản nháp đó trước khi mang ra dùng.

Sự đủ mặc định: món đồ được cài sẵn

Hầu hết chúng ta không tự định nghĩa "đủ". Nó được cài vào qua những câu so sánh nghe rất bình thường: đủ giỏi so với bạn cùng lớp, đủ lớn so với căn nhà bên cạnh, đủ ổn so với bạn bè cùng khóa. Kiểu đủ này luôn có dạng "đủ để bằng ai đó", nên mốc của nó không nằm trong tay bạn.

Vấn đề không phải là bạn tham lam. Vấn đề là mốc so sánh tự dịch chuyển: vừa chạm được thì mốc mới xuất hiện, vì luôn có người giỏi hơn, giàu hơn, hoặc tỏ ra ổn hơn. Các nhà tâm lý gọi vòng lặp này là guồng quay khoái lạc: đạt được thứ mới thì mức hài lòng nhích lên một chút, rồi trôi về chỗ cũ.

Sự đủ do mình đặt thì khác về bản chất. Nó là một ngưỡng, không phải một cảm giác. Cảm giác no đến rồi đi; ngưỡng thì đứng yên, và bạn kiểm tra được mình đang ở trên hay dưới nó.

Note: "Đủ" không phải là "không cần gì nữa". Đủ là biết mình đang đổi thời gian và sức lực lấy cái gì, và đổi đến đâu thì dừng lại để giữ những thứ khác.

Bài tập 1 (3 phút). Ghi lại 3 câu mà bạn đã nói hoặc nghĩ trong tuần qua có chứa chữ "đủ" (ví dụ: "lương vậy là chưa đủ", "tuần này chưa đủ cố gắng"). Bên cạnh mỗi câu, ghi một chữ: của tôi hoặc của người khác.

Xem gợi ý

Đa số người học ghi được 2/3 câu thuộc loại "của người khác", thường vì câu đó so sánh với một hình mẫu bên ngoài. Bạn không cần sửa gì ở bước này. Chỉ cần nhận ra: nếu thước đo do người khác đặt, thì đạt được cũng không có cảm giác về đích.

Ba lĩnh vực cần một ngưỡng đủ riêng

Cùng một chữ "đủ" nhưng nó hành xử rất khác nhau ở ba lĩnh vực. Viết chung một câu cho cả ba thường thất bại, vì mỗi lĩnh vực có cái giá riêng.

Ở công việc, ngưỡng đủ nên mô tả một ngày làm việc trông như thế nào, chứ không phải bạn được gọi là gì. Ví dụ: "Đủ là khi tôi xong ba việc quan trọng trong ngày và không mở máy sau 20 giờ."

Ở tiền bạc, ngưỡng đủ gắn với đời sống thật của bạn: chi phí hằng tháng, khoản đệm cho vài tháng không thu nhập, và những thứ bạn không muốn đánh đổi để có thêm tiền. Con số đúng là con số bạn nhìn vào và thấy mình sống được, không phải con số làm bạn thấy mình hơn người khác. Đây là bài tập tự định nghĩa, không phải lời khuyên đầu tư.

Ở các mối quan hệ, ngưỡng đủ thường nhỏ hơn ta tưởng. Vài người mà bạn gọi được lúc 11 giờ đêm đã là một ngưỡng đủ khá cao. Ngược lại, một danh bạ dày nhưng phải diễn vai mới được ở trong nhóm thì là đang thiếu, không phải đang đủ.

Bài tập 2 (5 phút). Viết một câu cho mỗi lĩnh vực theo mẫu: "Đủ là khi ___ , và tôi vẫn còn ___ ." Vế đầu là ngưỡng đo được. Vế sau là thứ bạn không muốn mất để đạt ngưỡng đó.

Xem gợi ý

Một câu đạt yêu cầu trông như thế này: "Đủ là khi tôi hoàn thành ba việc quan trọng trước 17 giờ, và tôi vẫn còn buổi tối để đọc." Câu chưa đạt: "Đủ là khi tôi thấy ổn với công việc." Vì "thấy ổn" không đo được và không có ngưỡng dừng.

Nếu vế sau của bạn khó viết, hãy hỏi: "Nếu đạt vế đầu bằng mọi giá, tôi sẽ mất gì đầu tiên?" Câu trả lời thường chính là vế sau.

Viết bản nháp định nghĩa sự đủ trong 15 phút

Bản nháp tốt không cần hay, chỉ cần kiểm tra được. Bốn tiêu chí:

1. Cụ thể và đo được. Có con số, có mốc thời gian, hoặc có hành vi nhìn thấy được.
2. Có ngưỡng dừng. Khi chạm ngưỡng, bạn biết mình đã tới, không phải đoán.
3. Viết ở ngôi "tôi". Nếu câu đó vẫn đúng khi thay tên bạn bằng tên người khác, nó chưa phải của bạn.
4. Có ngày xem lại. Ghi ngày bạn sẽ đọc lại và chỉnh. Đây là lý do nó được gọi là bản nháp.

Một bẫy quen thuộc: viết định nghĩa đủ thật khiêm tốn để trông có vẻ biết đủ. Bản nháp không phải chỗ để trình diễn. Viết thật, kể cả khi ngưỡng của bạn rộng hơn người khác.

Bẫy thứ hai: nhầm "đủ" với "ngừng phát triển". Biết ngưỡng không có nghĩa là không còn điều muốn theo đuổi. Nó chỉ có nghĩa là bạn biết mình đang theo đuổi vì muốn, không phải vì sợ bị bỏ lại.

Bài tập 3 (5 phút). Chấm ba câu ở bài tập 2 theo bốn tiêu chí trên. Câu nào thiếu tiêu chí nào thì sửa ngay tại chỗ, đừng viết lại từ đầu.

Xem gợi ý

Cách chấm nhanh: đọc to câu của bạn lên. Nếu người nghe phải hỏi lại "cụ thể là bao nhiêu?", bạn đang thiếu tiêu chí 1. Nếu bạn không biết lúc nào nên thấy mình đã tới, thiếu tiêu chí 2. Nếu câu đó nghe như một khẩu hiệu của công ty, thiếu tiêu chí 3. Nếu bạn chưa ghi ngày, thiếu tiêu chí 4.

Thường chỉ cần sửa một chỗ là cả câu sắc lại: thay một tính từ bằng một con số hoặc một hành vi.

Những chỗ dễ trượt khi viết định nghĩa sự đủ

• Đổi ngưỡng ngay khi vừa chạm. Nếu bạn đạt ngưỡng mà lập tức thấy "vậy là chưa đủ", hãy kiểm tra xem bạn đang dùng ngưỡng của mình hay ngưỡng của người khác.
• Viết ngưỡng cho cả đời. Bản nháp có hạn dùng. Ngưỡng của bạn ở tuổi 25 và tuổi 35 không cần giống nhau.
• Nhầm sự đủ với sự no. No là cảm giác nhất thời, đủ là mốc bạn đã chọn. Đừng đổi mốc chỉ vì một hôm bạn thấy chán.
• Đặt ngưỡng chỉ toàn dễ chịu. Một ngưỡng không có giá phải trả nào thường là ngưỡng chưa thật.
• Quy tắc nhỏ: mỗi định nghĩa sự đủ chỉ nên có một con số hoặc một mốc thời gian. Nhiều hơn thì khó nhớ, khó kiểm tra.

Mang theo gì sau bài này

Ba điều đáng nhớ:

• Sự đủ mặc định được cài qua so sánh, nên mốc của nó không nằm trong tay bạn.
• Một định nghĩa đủ dùng được gồm hai phần: _____ và _____.
• Bản nháp chỉ có giá trị khi được sống thử, và nên được xem lại sau _____.

Bạn vừa có ba câu, một cho công việc, một cho tiền bạc, một cho quan hệ. Đừng cố làm chúng hoàn hảo. Việc của hai tuần tới chỉ là sống cạnh chúng và ghi lại chỗ nào thấy sai.

Bài tiếp theo là checkpoint của module: bạn sẽ gom lại những gì đã quan sát, kiểm tra xem định nghĩa sự đủ của mình có thật sự là của mình không, và chuẩn bị nền để bước sang phần biết dừng.

Front: Sự đủ mặc định là gì? Back: Ngưỡng đủ được cài từ bên ngoài, chủ yếu qua so sánh với người khác.

Front: Vì sao kiểu đủ dựa trên so sánh không bao giờ chạm tới? Back: Vì mốc so sánh tự dịch chuyển mỗi khi ta đạt được nó.

Front: Guồng quay khoái lạc nói điều gì? Back: Đạt được thứ mới thì mức hài lòng nhích lên một chút rồi trôi về chỗ cũ.

Front: Hai phần bắt buộc của một định nghĩa sự đủ dùng được? Back: Một ngưỡng đo được và một thứ mình không muốn đánh mất.

Front: Câu mẫu để viết định nghĩa sự đủ? Back: "Đủ là khi ___, và tôi vẫn còn ___."

Front: Sự đủ do mình đặt khác sự đủ mặc định ở điểm nào? Back: Nó là một ngưỡng đứng yên và kiểm tra được, không phải một cảm giác đến rồi đi.

Front: Trong công việc, ngưỡng đủ hay bị đặt sai bằng gì? Back: Bằng chức danh hoặc so sánh với đồng nghiệp, thay vì khối lượng việc, loại việc và giờ giấc.

Front: Trong tiền bạc, ngưỡng đủ nên gắn với cái gì? Back: Mức chi tiêu thực tế và quỹ đệm an toàn, không phải một con số tài sản để so sánh.

Front: Trong các mối quan hệ, hai thứ nên đưa vào định nghĩa đủ? Back: Số người thật sự tin được và mức cho đi mà mình còn bền.

Front: Bốn tiêu chí của một bản nháp định nghĩa sự đủ tốt? Back: Cụ thể và đo được, có ngưỡng dừng, viết ở ngôi "tôi", có ngày xem lại.

Front: Đủ khác ngừng phát triển ở đâu? Back: Đủ là biết ngưỡng; ngừng phát triển là không còn điều gì muốn theo đuổi.

Front: Vì sao gọi là bản nháp? Back: Vì nó cần được sống thử rồi chỉnh lại, không chốt một lần cho cả đời.

Front: Dấu hiệu một định nghĩa sự đủ đang sai? Back: Chạm ngưỡng xong vẫn phải so với người khác mới thấy ổn.