# 🪣 Cải tạo ao đất và gây màu nước

## Mục tiêu bài học

Sau bài này, bạn sẽ:

- Giải thích được vì sao phải tháo cạn, xử lý đáy và diệt khuẩn trước khi thả ốc hương.
- Thực hiện đúng trình tự cải tạo ao đất từ lúc tháo nước đến lúc gây màu xong.
- Tính được lượng vôi, chlorine, mật rỉ và cám gạo cho một ao cụ thể.
- Đọc được màu nước và độ trong để biết ao đã sẵn sàng đón giống hay chưa.

## Ôn bài cũ

Bài trước bạn đã có nước mặn nhân tạo đạt 25-30‰ bằng nước ót và muối hạt. Nhưng nước mặn đúng chưa đủ: nếu đáy ao còn bùn đen, mầm bệnh và khí độc thì con giống thả xuống vẫn chết. Hôm nay chúng ta dọn cái "nền nhà" đó cho thật sạch.

## Lý thuyết

### Vì sao phải cải tạo

Sau một vụ nuôi, đáy ao tích tụ phân, thức ăn thừa, xác tảo. Lớp bùn này sinh ra khí độc (NH₃, H₂S), mang mầm bệnh và làm pH đáy tụt. Cải tạo nhằm bốn việc: loại bùn đen, oxy hóa đáy, diệt mầm bệnh, ổn định nền đáy để ốc vùi mình và kiếm ăn.

### Trình tự cải tạo

```steps
1. Tháo cạn toàn bộ nước, nạo vét lớp bùn đen 10-15 cm ở đáy, sửa lại bờ và chống thấm.
2. Phơi đáy 5-7 ngày, đến khi mặt bùn se lại và {{c1::nứt chân chim}} là đạt.
3. Rải đều vôi sống (CaO) với liều {{c2::100-150 kg/1.000 m²}}, cày xới nhẹ cho vôi thấm vào đáy.
4. Lấy nước vào qua túi lọc 80-100 µm, giữ mực nước 1,2-1,5 m, pha mặn bằng nước ót theo bài trước.
5. Diệt khuẩn nước bằng chlorine 30% với liều 20-30 kg/1.000 m², chờ 3-5 ngày cho clo bay hết.
6. Gây màu nước, chờ tảo ổn định 5-7 ngày rồi mới thả giống.
```

Vài lưu ý khi làm: vôi sống rải lúc đáy còn ẩm thì hiệu quả hơn rải lúc đáy khô nứt. Đáy bị phèn (pH đáy dưới 5) thì bón thêm vôi nông nghiệp 100-200 kg/1.000 m² rồi ngâm rửa 2-3 lần. Tuyệt đối không rải vôi sống và chlorine cùng lúc, vì vôi nâng pH làm chlorine mất tác dụng.

### Gây màu nước

Gây màu là nuôi tảo có lợi trong ao. Tảo làm thức ăn tự nhiên cho ốc, giữ pH không tụt, hấp thu đạm và lân thừa, giảm khí độc, đồng thời che bớt nắng cho ốc khỏi sốc.

Cách làm phổ biến ở vùng không gần biển: ủ 5-10 kg mật rỉ đường với 3-5 kg cám gạo trong 12-24 giờ (tính cho 1.000 m²), tạt đều mặt ao lúc nắng lên. Đáy nghèo dinh dưỡng thì dùng thêm NPK 15-15-15 với liều 2-3 kg/1.000 m². Nếu sau 5 ngày nước vẫn trong vắt thì phải kiểm tra clo dư và gây lại.

Màu nước đạt là màu xanh vỏ đậu, xanh lục nhạt hoặc nâu nhạt. Đo bằng đĩa Secchi, độ trong đạt {{c3::30-40 cm}}. Gây màu xong nên chờ {{c4::5-7 ngày}} trước khi thả giống để tảo và pH ổn định, tránh ốc bị sốc.

### Bảng kiểm trước khi thả giống

| Chỉ tiêu | Ngưỡng phù hợp |
| --- | --- |
| Độ mặn | 25-30‰ |
| pH | 7,5-8,5, dao động ngày đêm dưới 0,5 |
| Độ trong (đĩa Secchi) | 30-40 cm |
| Oxy hòa tan | trên 4 mg/L |
| Độ kiềm | 80-150 mg CaCO₃/L |
| NH₃, NO₂ | gần 0 |

## Ví dụ tính toán

**Ví dụ 1: vật tư xử lý đáy cho ao 1.200 m²**

Bước 1, tính lượng vôi sống. Chọn mức 120 kg/1.000 m² (ao đáy bùn vừa): 1.200 ÷ 1.000 × 120 = 144 kg. Làm tròn mua 150 kg.

Bước 2, tính chlorine. Chọn 25 kg/1.000 m²: 1,2 × 25 = 30 kg. Chia làm hai lần tạt, cách nhau nửa ngày, để chlorine phân tán đều.

**Ví dụ 2: vật tư gây màu cho ao 1.200 m²**

Mật rỉ 8 kg/1.000 m²: 1,2 × 8 = 9,6 kg, làm tròn 10 kg. Cám gạo 4 kg/1.000 m²: 1,2 × 4 = 4,8 kg, làm tròn 5 kg. Ủ chung với 40-50 lít nước ao trong 12-24 giờ rồi tạt đều.

Cách kiểm tra độ trong: thả đĩa Secchi xuống, ghi độ sâu lúc không còn thấy đĩa. Đo 3 điểm (đầu ao, giữa ao, cuối ao) rồi lấy trung bình. Ví dụ đo được 28, 34 và 38 cm thì trung bình là 33 cm, đạt.

## Thực hành có hướng dẫn

Đây là phần bạn sẽ chép thẳng vào kế hoạch ao nuôi trọn vòng ở Module 3, nên làm bằng số liệu ao thật của bạn.

**Bài 1.** Ao của bạn rộng 1.500 m², mực nước dự kiến 1,3 m, đáy có 20 cm bùn, pH đáy 5,0. Lập bảng vật tư cải tạo gồm vôi sống và chlorine.

**Bài 2.** Viết lịch 10 ngày từ lúc tháo cạn đến lúc thả giống cho ao đó.

**Bài 3.** Ao đã gây màu 5 ngày nhưng nước vẫn trong nhìn thấy đáy. Nêu ba nguyên nhân có thể và cách xử lý.

<details><summary>Gợi ý đáp án</summary>

**Bài 1.** Đáy pH thấp nên chọn mức cao 150 kg/1.000 m²: 1,5 × 150 = 225 kg vôi sống, cộng thêm 1,5 × 100 = 150 kg vôi nông nghiệp khi phơi đáy. Chlorine 25 kg/1.000 m²: 1,5 × 25 = 37,5 kg, chia hai lần tạt.

**Bài 2.** Ngày 1-2: tháo cạn, nạo vét bùn, sửa bờ. Ngày 3-5: phơi đáy và rải vôi. Ngày 6: lấy nước qua túi lọc, pha mặn đạt 25-30‰. Ngày 7: diệt khuẩn bằng chlorine. Ngày 8-9: gây màu. Ngày 10: kiểm tra đủ chỉ tiêu trong bảng thì thả giống (nếu clo còn mùi thì lùi lại 1-2 ngày).

**Bài 3.** Ba nguyên nhân thường gặp: còn clo dư ức chế tảo; đáy nghèo dinh dưỡng hoặc chưa bón đủ; trời mưa liên tục, thiếu nắng. Xử lý: kiểm tra clo trước, nếu còn thì chờ hoặc thay 20-30% nước; bổ sung mật rỉ cùng cám gạo hoặc NPK 2-3 kg/1.000 m²; chạy quạt đảo nước cho ánh sáng xuống đều.

</details>

## Góc chuyên gia

**Ba lỗi hay gặp**

- Thả giống ngay sau khi gây màu. Tảo đang bùng phát làm pH dao động mạnh trong ngày, ốc mới thả rất dễ sốc. Cứ chờ 5-7 ngày.
- Rải vôi lúc đáy đã khô nứt. Vôi bay theo bụi, hao mà không thấm vào đáy. Rải khi đáy còn ẩm tay.
- Bỏ qua bước kiểm tra clo dư. Nước còn mùi clo thì tảo không lên, mà ốc thả vào cũng chết.

**Quy tắc nhớ nhanh**

- Vôi: 100-150 kg cho 1.000 m².
- Phơi đáy: 5-7 ngày, đạt khi nứt chân chim.
- Gây màu: 5-7 ngày trước khi thả, độ trong 30-40 cm.
- Ghi sổ từng bước: ngày, liều lượng, kết quả đo. Sau này nhìn lại là biết ngay chỗ nào cần chỉnh.

> [!TIP]
> Ở vùng không gần biển, mưa lớn có thể làm độ mặn tụt sau khi bạn đã gây màu. Đo lại độ mặn ngay sau mưa và bù nước ót trước khi thả giống.

## Tóm tắt và bước tiếp theo

Hôm nay bạn đã nắm: cải tạo ao gồm tháo cạn, nạo vét, phơi đáy {{c5::5-7 ngày}}, rải vôi sống 100-150 kg/1.000 m², lấy nước qua túi lọc, diệt khuẩn bằng chlorine rồi gây màu bằng mật rỉ và cám gạo. Ao đạt chuẩn khi độ trong 30-40 cm, pH 7,5-8,5, độ mặn 25-30‰ và không còn clo dư.

Bài tiếp theo là Checkpoint Nước và ao nuôi, nơi bạn sẽ tự kiểm tra lại toàn bộ kiến thức về độ mặn nhân tạo và quy trình cải tạo trước khi bước sang phần thả giống.

```text
[
  { "front": "Mục"Mục đích chính của bước tháo cạn ao trước khi cải tạo là gì?", "back": "Để loại bỏ cá tạp, giáp xác, mầm bệnh cũ và làm khô đáy cho các bước sau dễ xử lý." },
  { "front": "Đáy ao đạt chuẩn phơi là khi nào?", "back": "Nứt chân chim trên mặt bùn, thường sau 5-7 ngày nắng." },
  { "front": "Liều vôi sống rải đáy ao là bao nhiêu?", "back": "100-150 kg cho 1.000 m², rải khi đáy còn ẩm tay." },
  { "front": "Vì sao phải rải vôi khi đáy còn ẩm chứ không để khô nứt?", "back": "Đáy ẩm giúp vôi thấm vào lớp bùn; đáy khô quá thì vôi bay bụi, kém hiệu quả." },
  { "front": "Vôi sống có tác dụng gì ngoài diệt khuẩn?", "back": "Nâng pH đáy, kết tủa phèn và giải phóng dưỡng chất cho tảo dùng sau này." },
  { "front": "Lấy nước vào ao phải làm gì trước để tránh cá tạp và trứng ốc?", "back": "Lọc qua túi lưới dày, cỡ mắt lưới khoảng 200 micron." },
  { "front": "Hóa chất thường dùng để diệt khuẩn nước ao là gì?", "back": "Chlorine (canxi hypoclorit hoặc chlorine bột), ủ 2-3 ngày cho bay hết." },
  { "front": "Trước khi gây màu phải kiểm tra gì?", "back": "Cần kiểm tra clo dư: nếu nước còn mùi clo thì tảo không lên." },
  { "front": "Bộ nguyên liệu đơn giản để gây màu nước là gì?", "back": "Mật rỉ đường trộn cám gạo, hoặc NPK 2-3 kg/1.000 m²." },
  { "front": "Độ trong lý tưởng của ao trước khi thả giống là bao nhiêu?", "back": "30-40 cm, nhìn thấy bàn tay mờ ở độ sâu đó." },
  { "front": "Màu nước tốt cho ao nuôi ốc hương là màu gì?", "back": "Xanh nõn chuối hoặc vàng nâu, nhiều tảo khuê và tảo lục." },
  { "front": "Nên gây màu nước trước khi thả giống bao lâu?", "back": "5-7 ngày, để tảo ổn định và pH bớt dao động." },
  { "front": "Ba chỉ số nước cần đạt trước khi thả giống?", "back": "Độ trong 30-40 cm, pH 7,5-8,5, độ mặn 25-30‰." }
]
```